Τα προβλήματα του δέρματος και του τριχώματος προκαλούν την ανησυχία του ιδιοκτήτη του σκύλου κυρίως λόγω της γενικότερης άποψης ότι το λαμπερό και περιποιημένο τρίχωμα είναι ένδειξη της υγείας του ζώου. Η άποψη αυτή έχει λογική βάση. Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του σώματος και έχει υψηλή μεταβολική δραστηριότητα. Κατά συνέπεια οι διατροφικές μεταβολικές απαιτήσεις του δέρματος είναι υψηλές.

Έχει υπολογιστεί ότι το ένα τέταρτο της ποσότητας των πρωτεϊνών που καταναλώνονται καθημερινά χρησιμοποιείται για την ανανέωση του τριχώματος και της επιδερμίδας. Πρωτεΐνη εκκρίνεται επίσης από τους αδένες του δέρματος που βοηθά στην ανάπλαση του χορίου.

Η ποιότητα του δέρματος και του τριχώματος αντικατοπτρίζει την ποσότητα και την ποιότητα της τροφής, την εντερική λειτουργία, τον μεταβολισμό του σώματος καθώς επίσης και την υγεία του δέρματος.

Το δέρμα είναι σημαντικό στοιχείο του ανοσοποιητικού συστήματος που λειτουργεί αμυντικά έναντι των παραγόντων που έρχονται σε επαφή μ’ αυτό. Η διατήρηση της καλής υγείας του δέρματος κ του τριχώματος έχει για το λόγο αυτό μεγάλη σημασία για την υγεία του σώματος κ γι αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή από τους ιδιοκτήτες κ τους κτηνιάτρους.

Το φυσιολογικό δέρμα του σκύλου είναι λείο, άπαχο ελαστικό κ με ουδέτερη θερμοκρασία στην αφή ( η θερμοκρασία του δέρματος κάτω από το τρίχωμα είναι 35-39 βαθμοί κελσίου. Το άνευ χρωστικής δέρμα σε απουσία υπεραιμίας, έχει ωχρό κίτρινο ή γκρι χρωματισμό και στις περιοχές όπου έχει μικρό εύρος, όπως στην κοιλιακή χώρα, διακρίνονται τα αιμοφόρα αγγεία του.

Το τρίχωμα προστατεύει το δέρμα από τους τραυματισμούς, από την υπεριώδη ακτινοβολία και την θερμότητα καθώς και από βλαβερές χημικές ουσίες. Το τρίχωμα επίσης αντικαθίσταται μέσω της φυσιολογικής διεργασίας της αύξησης και της αποβολής του, και σε υγιή ζώα, που τρέφονται με ισορροπημένη τροφή, οι τρίχες είναι λείες και ελαστικές και εύκολες στην περιποίηση που αποτελεί σημαντικό παράγοντα του υγιούς τριχώματος. Στους σκύλους η αντικατάσταση του τριχώματος επηρεάζεται κυρίως από την φωτοπερίοδο, αλλά επίσης και από την θερμοκρασία και τη διατροφή.  Η αποβολή του τριχώματος είναι έντονη κατά την άνοιξη και το φθινόπωρο. Προβλήματα, όπως η σοβαρή ασθένεια, το stress και η εγκυμοσύνη μπορεί να διακόψουν τη λειτουργία των θυλάκων με αποτέλεσμα τη δραματική, ωστόσο παροδική, απώλεια τριχώματος.

Εξαιτίας της μεγάλης έκτασης και του υψηλού επιπέδου μεταβολικής δραστηριότητας, το δέρμα έχει υψηλές απαιτήσεις σε πρωτεΐνες, λιπίδια, μεταλλικά άλατα και βιταμίνες. Μετά την εισαγωγή των πλήρων και ισορροπημένων τροφών για μικρά ζώα, η εμφάνιση παθήσεων που οφείλεται στην έλλειψη θρεπτικών ουσιών είναι σπάνια: η πρωτεΐνη είναι απαραίτητη για την αντικατάσταση του τριχώματος και της κερατίνης στοιβάδας καθώς και για την εναπόθεση της χρωστικής.

Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον έχει προκαλέσει ο ρόλος των λιπιδίων και ιδιαίτερα των απαραίτητων λιπαρών οξέων (EFA) στη διατήρηση της καλής υγείας του δέρματος και του τριχώματος. Στην πραγματικότητα υπάρχουν αρκετά στοιχεία, που δεν έχουν δημοσιευτεί, σχετικά με τη θετική επίδραση της χορήγησης διαφόρων ελαίων και λοιπών στη στιλπνότητα του τριχώματος. Τα EFAS είναι πολυακόρεστα λιπαρά οξέα που βελτιώνουν τη γευστικότητα της τροφής και αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας.

Δύο σειρές απαραίτητων λιπαρών οξέων είναι αναγκαίες για την υγεία του δέρματος και του τριχώματος. Και οι δύο προέρχονται από και περιλαμβάνουν δύο βασικά μόρια-το λινολεϊκό οξύ (σειρά ωμέγα 6) και το άλφα-λινολενικό οξύ (σειρά ωμέγα 3) . Η χορήγηση του λινολεϊκού οξέως με την τροφή στους σκύλους είναι απαραίτητη καθώς αδυνατούν να το συνθέσουν βιολογικά. Τυπικά τα ωμέγα 6 λιπαρά οξέα περιέχονται σε φυτικούς σπόρους (ηλιόσπορους) και το κρέας των θηλαστικών ενώ τα μέλη της ωμέγα 3 σειράς προέρχονται από το ψάρι και ορισμένους φυτικούς πόρους. Η παροχή ικανοποιητικής ποσότητας απαραίτητων λιπαρών οξέων επιτυγχάνεται με την αποφυγή ξηρής τροφής κακής ποιότητας με χαμηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά ή σπιτικού φαγητού όχι κατάλληλο.

Ο ψευδάργυρος έχει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του κυτταρικού μεταβολισμού και ιδιαίτερα στη διατήρηση του δέρματος και του τριχώματος.

Η βιταμίνη Α (η ρετινόλη και τα παράγωγά της) συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού και εμπλέκεται στη ρύθμιση της κυτταρικής ανάπτυξης και διαφοροποίησης.

Η βιταμίνες του συμπλέγματος Β δρουν συνεργικά με τα ένζυμα σε διάφορες μεταβολικές λειτουργίες – στην πραγματικότητα εμπλέκονται στον μεταβολισμό των λιπών, των πρωτεϊνών και των υδατανθράκων.

Με τον όρο βιταμίνη Ε χαρακτηρίζονται ορισμένες λιποδιαλυτές ουσίες, γνωστές ως τοκοφερόλες, που έχουν φυσική αντιοξειδωτική δράση και είναι απαραίτητες για την υγεία του δέρματος.

Ο ρόλος του περιβάλλοντος.
Το τρίχωμα και το δέρμα έχουν διαμορφωθεί για την προστασία και τη διατήρηση των φυσιολογικών λειτουργιών του σώματος σε φυσιολογικές συνθήκες. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής και οι μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες δημιουργούν συνθήκες στις οποίες το δέρμα δεν έχει προσαρμοστεί.

Τα προβλήματα του δέρματος, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που συνδέονται με την αναπαραγωγή, μπορεί να εξαλειφθούν ή να αντιμετωπιστούν μερικώς, με τη ρύθμιση της διατροφής. Η γενικότερη υγεία του σώματος έχει μεγάλη σημασία λόγω των υψηλών μεταβολικών απαιτήσεων του δέρματος. Ο έλεγχος των εξωπαρασίτων και ιδιαίτερα των ψύλλων έχει μεγάλη, επίσης σημασία, και τότε η εξάλειψη των ψύλλων είναι απαραίτητη και ιδιαίτερα στα περιστατικά της αλλεργικής δερματίτιδας.

Η περιποίηση του δέρματος έχει ζωτική σημασία αρχικά από τον ίδιο τον σκύλο εφόσον είναι υγιής θα «ασχοληθεί» περισσότερα με το προβληματικό σημείο με αποτέλεσμα να προκαλέσει το ενδιαφέρον του ιδιοκτήτη και του κτηνιάτρου. Η συστηματική περιποίηση του τριχώματος από τον ιδιοκτήτη έχει ως αποτέλεσμα την άμεση επισκόπηση των αλλοιώσεων και την μείωση των κινδύνων εμφάνισης δερματοπάθειας. Η υπερβολική, όμως, περιποίηση του τριχώματος για την επίτευξη ενός καλύτερου αισθητικά αποτελέσματος, μπορεί να έχει αντίθετες συνέπειες.

Το κούρεμα, ακόμα και από τους πλέον ειδικούς, μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό της επιφάνειας του δέρματος, το οποίο γίνεται περισσότερο ευαίσθητο σε περιβαλλοντικές μεταβολές και μολύνσεις. Το εκτεθειμένο δέρμα ανταποκρίνεται με την πάχυνση της επιδερμίδας και την παραγωγή νέου τριχώματος. Σε υγιές και καθαρό δέρμα, αντενδείκνυται το μπάνιο με σαμπουάν που έχουν σχεδιαστεί για ανθρώπινη χρήση.

Πολυζώης Ιωάννης
Κτηνίατρος